توریمپروتاکتینیماورانیم
Pr

Pa

(Uqu)
ظاهر
درخشان, نقره‌ای
ویژگی‌های کلی
نام، نماد، عدد پروتاکتینیم، Pa، 91
تلفظ به انگلیسی ‎/ˌproʊtækˈtɪniəm/‎
PROH-tak-TIN-ee-əm
نام گروهی برای عناصر مشابه آکتینیدها
گروه، دوره، بلوک n/a, ۷, f
جرم اتمی استاندارد 231.03588 g·mol
آرایش الکترونی [Rn] 7s 6d 5f
الکترون به لایه 2, 8, 18, 32, 20, 9, 2
ویژگی‌های فیزیکی
حالت جامد
چگالی (نزدیک به دمای اتاق) 15.37 g·cm
نقطه ذوب 1841 K, 1568 °C, 2854 °F
نقطه جوش  ? 4300 K, ? 4027 °C, ? 7280 °F
گرمای هم‌جوشی 12.34 kJ·mol
گرمای تبخیر 481 kJ·mol
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن 2, 3, 4, 5
(اکسیدهای ضعیف بازی)
الکترونگاتیوی 1.5 (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونش نخستین: 568 kJ·mol
شعاع اتمی 163 pm
شعاع کووالانسی 200 pm
متفرقه
ساختار کریستالی tetragonal
مغناطیس پارامغناطیس
مقاومت الکتریکی (0 °C) 177 nΩ·m
رسانایی گرمایی (300 K) 47 W·m·K
عدد کاس 7440-13-3
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های پروتاکتینیم
ایزوتوپ NA نیم‌عمر DM DE (MeV) DP
Pa syn 1.4 d α 5.58 Ac
Pa syn 17.4 d ε 1.310 Th
β 0.563 U
Pa ~100% 32760 y α 5.149 Ac
Pa syn 1.31 d β 0.31 U
Pa syn 26.967 d β 0.571 U
Pa trace 1.17 min β 2.29 U
IT 0.0694 Pa
Pa trace 6.75 h β 0.23 U
پروتاکتینیوم در جدول تناوبی

پروتاکتینیوم عنصر ۹۱ با معادل انگلیسی Protactinium نماد: Pa

محتویات

تاریخچه

این عنصر رادیو اکتیو به سال ۱۹۱۷ توسط هان و لیزه مایتنر و به طور جداگانه در سال ۱۹۱۸ توسط سادی و کرنستون کشف شد. این عنصر را سرچشمه آکتینیم می‌دانند که توسط نشر ذره آلفا تولید می‌شود. ابتدا به پیشنهاد اسفتن مایر و به افتخار مایتنر قرار بود نام آن «لیزونیوم» یا «لیزوتونیوم» نامیده شود.

ریشه نام

پروتاکتینیم یعنی نخستین اکتینیم (نام یونانی protos به معنی اصلی، نخستین است)

خواص

جامد بلوری با جلای نقره ای، عنصری رادیواکتیو با عدد اتمی ۹۱ عضو سری اکتینید. جرم اتمی ۲۳۱٫۰۳۵۹ ظرفیتها ۴ و۵ دارای سیزده ایزتوپ ناپایدار است که‌است که دوتای آن به طور طبیعی یافت می‌شوند. سخت و سفید است، نقطه ذوب نزدیک ۱۶۰۰ درجه. برای مقاصد تجاری بسیار کمیاب است با هالوژنٰها ترکیبهای مختلفی می‌دهد.

احتیاط

ماده رادیواکتیو به شدت سمی است.

طرز تهیه

پروتاکتینیم در همه کانیهای اورانیوم یافت می‌شود ٬حدود ۳۴۰ میلی گرم از یک تن استخراج می‌شود. پروتاکتینیم مممکن است با تابش توریم-۲۳۰ ایجاد شود. تصفیه و جداسازی آن به کمک تبادلگر یونی و روشهای استخراج حلال انجام می‌گیرد. ایزتوپ طویل العمر آن پروتاکتینیم-۲۳۱ با تابش آلفا تباهی می‌باد و دارای نیم عمری در حدود ۳۳۰۰۰ سال است. پروتاکتینیم ممکن است به صورت فلویورید پروتاکتینیم دی پتاسیم یا اکسید پروتاکتینیم ته نشین شود. این فلز را می‌توان به کمک احیا ی PaF۴ با باریم یا با گرما دادن PaF۴ در خلا تهیه کرد.

کتاب فرهنگ عناصر نوشته سید رضا آقاپور مقدم