وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران
واجا
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران.png
اطلاعات کلی سازمان
بنیادگذاری ۲۷ مرداد ۱۳۶۳
سازمان پیش سازمان اطلاعات و امنیت کشور
ستاد تهران
بودجهٔ سالانه ۲۲٬۰۰۰ میلیارد تومان (سال ۱۳۹۴)
وزیر مسئول سید محمود علوی، وزیر اطلاعات
سازمان بالادست قوه مجریه جمهوری اسلامی ایران
سازمان زیردست دانشگاه امام باقر
وبگاه

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران به اختصار «واجا» نام یکی از وزارت‌خانه‌های جمهوری اسلامی ایران است، به منظور کسب و پرورش اطلاعات امنیتی و اطلاعات خارجی، حفاظت اطلاعات، ضد جاسوسی، ضد تروریسم و به دست آوردن آگاهی‌های لازم از وضعیت دشمنان داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران و در جهت پیشگیری و مقابله با توطئه‌های آنان علیه این کشور تشکیل شده است. تصدی این وزارت‌خانه را سید محمود علوی بر عهده دارد.

نیروی انسانی

هیچ آمار رسمی در مورد تعداد کارمندان، افسران اطلاعاتی و پرسنل شاغل در وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد. با این حال، وزارت دفاع آمریکا، در ژانویه ۲۰۱۳ میلادی، با انتشار یک گزارش ۶۴ صفحه‌ای دربارهٔ وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، به نقل از مگنوس رانستورپ (Magnus Ranstorp) در مصاحبه‌ای تعداد پرسنل این وزارت‌خانه را حدود ۳۰ هزار نفر برآورد کرده است.

اعضای این وزارتخانه در ادبیات رسانه‌ای ایران با لقب «سربازان گمنام امام زمان روحی له الفداء» شناخته می‌شوند.

وزیران

اولین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، محمد ری‌شهری بود. او را که به‌عنوان بنیانگذار وزارت اطلاعات به همراه سعید حجاریان می‌دانند بعدها منصب خود را در زمان دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی به علی فلاحیان داد. این دوران یعنی وزارت فلاحیان را اوج میزان و گستردگی فعالیت‌های وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران در داخل و خارج کشور می‌دانند. فلاحیان خود این دوره را با صدها مأموریت غیرممکن و موفق اطلاعاتی یاد می‌کند.

پس از هشت سال در زمان دولت محمد خاتمی، قربانعلی دری نجف‌آبادی جای فلاحیان را گرفت. دری نجف آبادی در کتاب خاطرات شخصی خود از پذیرفتن این سمت تلویحاً ابراز پشیمانی می‌کند. در زمان وزارت او بود که ماجرای معروف قتل‌های زنجیره‌ای اتفاق افتاد و او را مجبور به استعفا کرد.

با رفتن دری نجف‌آبادی، علی یونسی رئیس وقت سازمان قضایی نیروهای مسلح پست مهم وزارت اطلاعات را به عهده گرفت. دوران او شاهد تغییر نگرش وزارت اطلاعات به مقوله امنیت بود. او در اولین اقدام، به حکم رهبری جمهوری اسلامی ایران فعالیت‌های اقتصادی وزارت اطلاعات از جمله ۱۰۰ شرکت اقتصادی کوچک و بزرگ را تعطیل نمود.

یونسی در اینباره می‌گوید:

وقتی وزیر اطلاعات شدم آقای هاشمی دو بار با من بحث کردند و گفتند «شیوه‌ای که شما در وزارت اطلاعات در پیش گرفته‌اید این وزارتخانه را به شهرداری و تشکیلات بی‌خاصیت تبدیل کرده‌است که هیچ‌کس نمی‌ترسد» و من هم به ایشان یادآور شدم در همه جای دنیا به این روش می‌گویند سرویس اطلاعاتی و ما هم باید به دنبال این موضوع برویم که وزارت اطلاعات در خدمت مردم باشد.

با روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد، غلامحسین محسنی اژه‌ای که خود قبلاً سالها قاضی ویژه وزارت اطلاعات بوده به این سمت منصوب گردید. وی در نطق دفاعیه خود در مجلس هفتم جهت کسب اعتماد مجلس، ظاهراً نارضایتی خود را از عهده‌دار شدن این پست اعلام نمود و مصطفی پورمحمدی را گزینه مناسب‌تری از خود برای وزارت اطلاعات دانست. پس از برکناری اژه‌ای محمود احمدی‌نژاد سرپرست وزارت شد ودر دولت بعد حیدر مصلحی به عنوان وزیر اطلاعات از مجلس رأی اعتماد گرفت. وزارت مصلحی با وجودی که وی یک بار استعفا داده بود و رئیس جمهور وقت، محمود احمدی‌نژاد نیز با استعفای وی موافقت کرده بود، با حمایت آیت الله سید علی خامنه‌ای تا پایان عمر دولت دهم ادامه پیدا کرد. با آغاز کار دولت حسن روحانی، وی سید محمود علوی را به مجلس معرفی نمود. هم‌اکنون سید محمود علوی به عنوان هفتمین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران تصدی این وزارت را بر عهده دارد.

مدرسه حقانی

بسیاری از وزرا و مقامات ارشد وزارت اطلاعات از جمله محمد محمدی ری شهری، علی فلاحیان، علی یونسی، مصطفی پورمحمدی، غلامحسین محسنی اژه‌ای، روح‌الله حسینیان از مدرسه حقانی فارغ‌التحصیل شده‌اند.

دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران دارای دانشگاهی تخصصی به نام «دانشگاه امام باقر» است که نام آن اشاره‌ای به امام محمد باقر، امام پنجم شیعیان است. از این دانشگاه بیشتر با عنوان دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی یاد می‌شود.

بازداشتگاه

قوه قضائیه ایران در سال ۱۳۸۵ به وزارت اطلاعات اجازه ایجاد بازداشتگاه داد.

وزیران وزارت اطلاعات

نام تصویر مدت رئیس هیئت دولت رهبر
محمد ری شهری
Mohammad Reyshahri (cropped).jpg
۱۳۶۳ تا ۱۳۶۸ سید علی خامنه‌ای
روح‌الله خمینی
علی فلاحیان
Ali Fallahian.jpg
۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ اکبر هاشمی رفسنجانی
سیدعلی خامنه‌ای
قربانعلی دری نجف‌آبادی
Ghorbanali Dorri-Najafabadi.jpg
۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸ سید محمد خاتمی
علی یونسی
Ali Younesi voting in Jamaran.jpg
۱۳۷۸ تا ۱۳۸۴ سید محمد خاتمی
غلامحسین محسنی اژه‌ای
Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i 01.jpg
۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ محمود احمدی‌نژاد
حیدر مصلحی
Heydar Moslehi.jpg
۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ محمود احمدی‌نژاد
سید محمود علوی
Mahmoud Alavi by Tasnimnews.jpg
۱۳۹۲ تاکنون حسن روحانی

جستارهای وابسته