فروکافت یا کاتالیز (به انگلیسی: Catalysis)، تغییر در سینتیک یک واکنش شیمیایی با بهره‌جویی از یک کاتالیزگر است. بیشتر هدف از کاتالیز، تهییج مرحلهٔ آغازین واکنش است؛ به عبارت دیگر، کاتالیزگر نقش یک آغازگر را بازی می‌نماید.

به واکنشی که در آن کاتالیز صورت پذیرد، واکنش کاتالیتیک یا فروکافته گفته می‌شود.

انواع کاتالیز

  • کاتالیز آلی که در ترکیبات آلی صورت می‌پذیرد.
  • کاتالیز همگن، هرگاه کاتالیزگر و کاتالیزشونده در یک فاز باشند.
  • کاتالیز ناهمگن، هرگاه کاتالیزگر و کاتالیزشونده در یک فاز نباشند.
  • کاتالیز جوی، که در جو رخ می‌دهد. واکنش تخریب اوزون نمونه‌ای از آن است.
  • کاتالیز زیستی که به وسیله آنزیم‌ها انجام می‌شود.
سازوکار کاتالیتیک در واکنش SHOP

سازوکارها

شناس‌ترین سازوکارهای واکنش‌های کاتالیتیک در زیر آمده‌اند:

سازوکارهای کاتالیز ناهمگن

سازوکار لنگمویر-هینشلوود

سازوکار لنگمویر-هینشلووداز مراحل جذب، انتشار در سطح و واجذب تشکیل شده است. سپس واکنش‌دهنده‌های A و B از فاز گازی بر سطح کاتالیزگر ،جذب سطحی بشوند:

گونه‌های جذب‌شده بر سطح کاتالیزگر جذب شده و با C واکنش می‌دهند:

در مرحلهٔ آخر C واجذب می‌شود:

سازوکار الی-ریدیل

سازوکار مارس فن‌کرولن

سازوکارهای کاتالیز همگن

کاتالیز اسید - باز

کاتالیز فلزهای واسطه

کاتالیز فلزهای واسطه نیز از کاتالیزهای همگن به شمار می‌رود.

جستارهای وابسته