صومعه گنج‌سر
Gandzasar
2014 Górski Karabach, Klasztor Gandzasar (14).jpg
صومعه گنج‌سر در جمهوری قره‌باغ قرار گرفته‌است
صومعه گنج‌سر
موقعیت در جمهوری قره‌باغ
اطلاعات اولیه
موقعیت نزدیکی روستای ونک، مارتاکرت،
جمهوری قره‌باغ جمهوری قره‌باغ
مختصات
دین کلیسای حواری ارمنی
سال متبرک شدن ۲۰ ژوئیه ۱۲۴۰
وب‌گاه
توضیح معماری
سبک معماری صومعه، کلیسا
سبک‌ معماری معماری ارمنی
ساخته شده ۱۲۳۸

صومعه گاندزاسار یا گَنج‌سر (به ارمنی Գանձասար - به انگلیسی Gandzasar monastery)، یکی از صومعه‌های ارمنی در منطقه مارتاکرت در آرتساخ است. این صومعه در نزدیکی روستای ونک واقع شده و در سده سیزده میلادی بنا شده است. نام ارمنی آن یعنی گاندزاسار تلفظی ارمنی از واژه گنج‌سر فارسی است و معنای آن نیز «صومعه گنج روی تپه» است.

تاریخ

بنا بر مورخان سده وسطی، از جمله «یرمیا چلبی کومورجیان» [Eremia Cheleby Keomurjian]، این صومعه توسط گریگور روشنگر در سده چهارم میلادی پایه‌گذاری شده است. گاندزاسار در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۸۱۶ میلادی یکی از مقرهای کلیسای حواری ارمنی بوده و هم اکنون مقر اسقف اعظم پارکو ماردیروسیان، خلیفه آرتساخ است. «کلیسای جامع یحیی تعمید دهنده مقدس» در بین سال‌های ۱۲۱۶ تا ۱۲۳۸ میلادی به دستور حسن جلال واختانگیان، حاکم ارمنی استان خاچن آرتساخ بنا شده است.

آناتولی یاکوبسون، کارشناس هنر سده وسطی، این صومعه را «دایرةالمعارف هنر ارمنی در سده سیزدهم میلادی» نامیده است. سنگ نوشته مربوط به ساخت این کلیسا روی دیوار غربی آن قرار دارد و مقبره «حسن جلالیان» و سایر حکام «خاچن» در همین کلیسا می‌باشد. در مجموع حدود دویست سنگ نوشته ارمنی در صومعه «گاندزاسار» وجود دارد. در اواخر سده ۱۲ و اوایل سده ۱۳ میلادی معماری ارمنی دوباره شکوفا شد و صومعه‌های ارمنستان از جمله گاندزاسار به مراکز هنر، معماری و محل کتابت و تصویرنگاری دست نوشته‌های ارمنی بدل شدند. در محوطه این صومعه تعداد زیادی صلیب‌های سنگی قدیمی چلیپاسنگ وجود دارد. کلیسای یحیی مقدس همانند کلیسای صلیب مقدس در جزیره آختامار دارای حجاری‌های متعدد از جمله عیسی روی صلیب، آدم و حوا و غیره است.

نگارخانه