آرامگاهِ چلیپایی‌شکلِ داریوش یکم

سنگ‌نوشتهٔ داریوش یکم در نقش رستم سنگ‌نوشته‌ای در آرامگاه داریوش یکم در نقش رستم است. داریوش در مقام فرمانروایی جهانی، در بالا و کنار دیوارهٔ بیرونی آرامگاه خود در نقش رستم با دو نوشتهٔ بزرگ که هریک به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و اکدی نوشته شده، وصیتی معنوی از خود برجای گذاشته که در تاریخ خاورمیانه بی‌مانند است. نخستین نبشته در قسمت بالایی است و به DNa مشهور است و دومی بر کنار درگاه ورودی آرامگاه کنده شده و به‌نام DNb معروف می‌باشد. هردو نوشته جنبهٔ شاعرانه دارند و تجلی مؤثری از شخصیت و نبوغ داریوش‌اند و خصوصیات وی را به نیکی روشن می‌سازند. او نبشته‌اش را به دو بخش تقسیم کرده‌است. یکی نبشته‌ای همگانی و بیطرفانه (DNa) و دیگری، نوشته‌ای شخصی (DNb).

در زیر متن عیلامی، سنگ‌نوشته‌ای بیست و پنج سطری به خط آرامی وجود دارد که ارنست هرتسفلد در سال ۱۹۲۳ آن را تشخیص داد ولی این نبشته بسیار آسیب دیده و نمی‌توان چیز زیادی از آن دریافت اما والتر هنینگ در سطر چهارم آن، نام سلوکوس را تشخیص داد، بنابراین می‌بایست پیشینهٔ این سنگ‌نوشته به ۳۱۲ تا ۳۰۵ پیش از میلاد یعنی نزدیک به دویست سال پس از ساخت آرامگاه، باشد.

سنگ‌نوشتهٔ DNa

داریوش در سنگ‌نوشتهٔ DNa که دارای شش بند است؛ نخست، اهورامزدا را ستایش می‌کند و اعلام می‌دارد که قدرت و شاهی را اهورامزدا به وی بخشیده‌است، پس از آن خود را معرفی می‌کند، سرزمین‌های فرمانروایی‌اش را نام می‌برد و تأکید می‌کند که چون اهورامزدا این سرزمین را آشفته دید، شاهی به آن ارزانی داشت، آنگاه در بند پایانی از دیگران می‌خواهد که از فرمان اهورامزدا پیروی کنند و شورش نکنند!

آشکار است که نه تنها وفاداری به شاه و حمایت از او خواست اهورامزدا معرفی می‌شود، بلکه همهٔ اعمال و اراده‌های شاه نیز با تأیید ایزدان است.

متن فارسی باستان سنگ‌نوشتهٔ DNa

سنگ‌نوشتهٔ داریوش یکم در نقش رستم، DNa
۱ 𐎲𐎥 𐎺𐏀𐎼𐎣 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠 𐏃𐎹 𐎡𐎶/𐎠𐎶
۲ 𐎲𐎢𐎷𐎡𐎶 𐎠𐎭𐎠 𐏃𐎹 𐎠𐎺𐎶 𐎠𐎿𐎶/𐎠𐎴𐎶
۳ 𐎠𐎭𐎠 𐏃𐎹 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐎶 𐎠𐎭𐎠 𐏃/𐎹
۴ 𐏁𐎡𐎹𐎠𐎫𐎡𐎶 𐎠𐎭𐎠 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐏃𐎹𐎠
۵ 𐏃𐎹 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐎶 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹𐎶 𐎠𐎤/𐎢𐎴𐎢𐏁
۶ 𐎠𐎡𐎺𐎶 𐎱𐎽𐎢𐎺𐎴𐎠𐎶 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰/𐎡𐎹𐎶
۷ 𐎠𐎡𐎺𐎶 𐎱𐎽𐎢𐎺𐎴𐎠𐎶 𐎳𐎼𐎶𐎠𐎫𐎠/𐎼𐎶
۸ 𐎠𐎭𐎶 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎺/𐏀𐎼𐎣
۹ 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹𐎠𐎴𐎠𐎶
۱۰ 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎭𐏃𐎹𐎢𐎴𐎠𐎶 𐎻𐎡𐎿𐎱𐏀𐎴𐎠/𐎴𐎠𐎶
۱۱ 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎠𐏃𐎹𐎠𐎹𐎠 𐎲𐎢𐎷𐎡/𐎹𐎠
۱۲ 𐎺𐏀𐎼𐎣𐎠𐎹𐎠 𐎯𐎢𐎼𐎡<𐎹 > 𐎠𐎱𐎡𐎹 𐎻𐎡𐏁𐎫𐎠𐎿/𐎱𐏃𐎹𐎠
۱۳ 𐎱𐎢𐏂 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁𐎡𐎹 𐎱𐎠𐎼𐎿 𐎱/𐎠𐎼𐎿𐏃𐎹𐎠
۱۴ 𐎱𐎢𐏂 𐎠𐎼𐎡𐎹 𐎠𐎼𐎡𐎹 𐎨𐎡/𐏂
۱۵ 𐎰𐎠𐎫𐎡𐎹 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 𐎧𐏁[𐎠]𐎹/𐎰𐎡𐎹
۱۶ 𐎺𐏁𐎴𐎠 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃𐎠 𐎡𐎶[𐎠 ]
۱۷ 𐎭𐏃𐎹𐎠𐎺 𐎫𐎹𐎠 𐎠𐎭𐎶 𐎠𐎥𐎼𐎲𐎠𐎹[𐎶 ]
۱۸ 𐎠𐎱𐎫𐎼𐎶 𐏃𐎨𐎠 𐎱𐎠𐎼𐎿𐎠 𐎠𐎭𐎶𐏁𐎠[𐎶 ]
۱۹ 𐎱𐎫𐎡𐎹𐎧𐏁𐎹𐎡𐎹 𐎶𐎴𐎠 𐎲𐎠𐎪𐎡𐎶 𐎠𐎲[𐎼]/𐏃
۲۰ 𐎫𐎹𐏁𐎠𐎶 𐏃𐎨𐎠𐎶 𐎠𐎰𐏃𐎹 𐎠𐎺 [𐎠]/𐎤𐎢𐎴𐎺
۲۱ 𐎭𐎠𐎫𐎶 𐎫𐎹 𐎶𐎴𐎠 𐎠𐎺𐎮𐎡[𐏁 ]
۲۲ 𐎠𐎭𐎠𐎼𐎡𐎹 𐎶𐎠𐎭 𐎢𐎺𐎩 𐎱𐎼𐎰𐎺 𐏃𐎼[𐎡]/𐎺
۲۳ 𐎲𐎠𐎧𐎫𐎼𐎡𐏁 𐎿𐎢𐎦𐎢𐎭 𐎢𐎺𐎠𐎼𐏀[𐎷]/𐎡𐏁
۲۴ 𐏀𐎼𐎣 𐏃𐎼𐎢𐎺𐎫𐎡𐏁 𐎰𐎫𐎦𐎢𐏁 𐎥/𐎭𐎠𐎼
۲۵ 𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁 𐎿𐎣𐎠 𐏃𐎢𐎶𐎺𐎼𐎥𐎠 𐎿/𐎣𐎠
۲۶ 𐎫𐎡𐎥𐎼𐎧𐎢𐎭𐎠 𐎲𐎠𐎲𐎡𐎽𐎢[𐏁 ] 𐎠/𐎰𐎢𐎼𐎠
۲۷ 𐎠𐎼𐎲𐎠𐎹 𐎸𐎢𐎭𐎼𐎠𐎹 𐎠𐎼𐎷[𐎡𐎴]
۲۸ 𐎣𐎫𐎱𐎬𐎢𐎣 𐎿𐎱𐎼𐎭 𐎹𐎢𐎴 𐎿𐎣𐎠 𐎫𐎹𐎡[𐎹 𐎱]/𐎼𐎭𐎼𐎹
۲۹ 𐎿𐎤𐎢𐎭𐎼 𐎹𐎢𐎴𐎠 𐎫𐎣𐎲𐎼𐎠 𐎱𐎢𐎫[𐎠]𐎹/𐎠
۳۰ 𐎤𐎢𐏁𐎡𐎹𐎠 𐎶𐎨𐎡𐎹𐎠 𐎣𐎼𐎣𐎠 𐎰𐎠𐎫𐎡𐎹 𐎭/𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁
۳۱ 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠 [ 𐎹]𐎰/𐎠
۳۲ 𐎠𐎺𐎡𐎴 𐎡𐎶𐎠𐎶 𐎲𐎢𐎷𐎡𐎶 𐎹𐎢[𐎭𐎫𐎡𐎶 ]
۳۳ 𐎱𐎿𐎠𐎺𐎮𐎡𐎶 𐎶𐎴𐎠 𐎳𐎼𐎠𐎲𐎼 𐎶𐎠𐎶 [ 𐎧𐏁𐎠/𐎹𐎰𐎡𐎹𐎶
۳۴ 𐎠𐎤𐎢𐎴𐎢𐏁 𐎠𐎭𐎶 𐎧𐏁𐎠[𐎹𐎰]𐎡𐎹
۳۵ 𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎺𐏁𐎴𐎠 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃[𐎠] 𐎠/𐎭𐎶𐏁𐎡𐎶
۳۶ 𐎥𐎠𐎰𐎺𐎠 𐎴𐎡𐎹𐏁𐎠𐎭𐎹𐎶 [ 𐎫𐎹]𐏁𐎠/𐎶
۳۷ 𐎠𐎭𐎶 𐎠𐎰𐏃𐎶 𐎠𐎺 𐎠𐎤𐎢𐎴𐎺 𐎹[𐎰𐎠 ] 𐎶𐎠𐎶
۳۸ 𐎣𐎠𐎶 𐎠𐏃 𐎹𐎮𐎡𐎱𐎫𐎡𐎹 𐎶𐎴𐎡𐎹[𐎠𐏃𐎡𐎹 𐎫]/𐎹
۳۹ 𐎨𐎡𐎹𐎣𐎼𐎶 [𐎠𐏃 𐎠]𐎺𐎠 𐎭𐏃𐎹𐎠𐎺
۴۰ 𐎫𐎹𐎠 𐎭𐎠𐎼𐎹[𐎺]𐎢𐏁 𐎧𐏁𐎠𐎹[𐎰]𐎡𐎹
۴۱ 𐎠𐎭𐎠𐎼𐎹 𐎱𐎫𐎡𐎣𐎼𐎠 𐎮𐎡𐎮𐎡𐎹 𐎫𐎹𐎡[𐎹] 𐎥/𐎠𐎰𐎢𐎶
۴۲ 𐎲𐎼𐎫𐎡𐎹 𐎠[𐎺]𐎭𐎠 𐎧𐏁𐎴𐎠𐎿𐎠𐏃𐎹
۴۳ 𐎠𐎭𐎫𐎡𐎹 𐎠𐏀𐎭𐎠 𐎲𐎺𐎠[𐎫]𐎡𐎹 𐎱𐎠𐎼[𐎿]𐏃[𐎹𐎠 ]
۴۴ 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐏃𐎹𐎠 𐎯𐎢𐎼𐎡𐎹 𐎠𐎼𐏁𐎫[𐎡]𐏁 𐎱/𐎼𐎠𐎥𐎶𐎫𐎠
۴۵ 𐎠𐎭𐎫𐎡𐎹 𐎠𐏀𐎭𐎠 𐎲𐎺𐎠𐎫𐎡/𐎹
۴۶ 𐎱𐎠𐎼𐎿 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹 𐎯𐎢𐎼𐎹𐎱𐎡𐎹 [ 𐏃𐎨]𐎠 𐎱𐎠/𐎼𐎿𐎠
۴۷ 𐎱𐎼𐎫𐎼𐎶 𐎱𐎫𐎡𐎹𐎩𐎫𐎠 𐎰𐎠𐎫𐎡𐎹 𐎭𐎠/𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁
۴۸ 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹 𐎠𐎡𐎫 𐎫[𐎹 ] 𐎣𐎼𐎫/𐎶
۴۹ 𐎠𐎺 𐎻𐎡𐎿𐎶 𐎺𐏁𐎴𐎠 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃𐎠 𐎠𐎤/𐎢𐎴𐎺𐎶
۵۰ 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠<𐎶>𐎡𐎹 𐎢𐎱𐎿𐎫𐎠𐎶 𐎠𐎲/𐎼
۵۱ 𐎹𐎠𐎫𐎠 𐎣𐎼𐎫𐎶 𐎠𐎤𐎢𐎴[𐎺𐎶 𐎶𐎠]𐎶 𐎠/𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠
۵۲ 𐎱𐎠𐎬𐎢𐎺 𐏃𐎨𐎠 𐎥[𐎿𐎫𐎠] 𐎢𐎫𐎠𐎶/𐎡𐎹
۵۳ 𐎻𐎡𐎰𐎶 𐎢𐎫𐎠 𐎡𐎶𐎠𐎶 𐎭𐏃𐎹𐎠𐎢𐎶 𐎠𐎡𐎫 𐎠𐎭/𐎶
۵۴ 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐎶 𐎩𐎮𐎡𐎹𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎠𐎡𐎫𐎶/𐎡𐎹
۵۵ 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠 𐎭𐎭𐎠𐎬𐎢𐎺
۵۶ 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐎠 𐏃𐎹𐎠 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃/𐎠
۵۷ 𐎳𐎼𐎶𐎠𐎴𐎠 𐏃𐎢𐎺𐎫𐎡𐎹 𐎥𐎿/𐎫𐎠
۵۸ 𐎶𐎠 𐎰𐎭𐎹 𐎱𐎰𐎡𐎶
۵۹ 𐎫𐎹𐎠𐎶 𐎼𐎠𐎿𐎫𐎠𐎶 𐎶𐎠
۶۰ 𐎠𐎺𐎼𐎭 𐎶𐎠 𐎿𐎫𐎲𐎺


ترجمهٔ فارسی متن سنگ‌نوشتهٔ DNa

سنگ‌نوشتهٔ DNa
  • بند ۱ - خدای بزرگ (است) اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی مردم را آفرید، که داریوش را شاه کرد، یک شاه از بسیاری، یک فرماندار از بسیاری.
  • بند ۲ - من داریوش شاهِ بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ کشورهای همه‌گونه مردم، شاه در این زمینِ بزرگِ دورودراز، پسرِ ویشتاسپَ، هخامنشی، پارسی، پسرِ پارسی، یک آریایی، دارای نژاد آریایی.»
  • بند ۳ - داریوش شاه گوید: به خواست اهورامزدا این (است) کشورهائی که من جدا از پارس گرفتم. بر آنها حکمرانی کردم. به من باج دادند. آنچه از طرف من به آنها گفته شد آنرا کردند. قانون من آن (است که) ایشان را نگاهداشت. ماد - خوزستان - پارت - هرات - بلخ - سغد - خوارزم - زرنگ – رخج - ث ت گوش گندار - هند - سکائیهای هوم نوش - سکائی‌های تیز خود - بابل - آشور - عربستان - مصر - ارمنستان - کپدوکیه - سارد - یونان - سکائی‌های ماوراء دریا - سکودر - یونانی‌های سپر روی سر - لیبیها - حبشی‌ها - اهالی مک - کارئی‌ها.
  • بند ۴ - داریوش شاه گوید: اهورامزدا، چون این زمین را آشفته دید، پس از آن آنرا به من ارزانی فرمود. مرا شاه کرد. من شاه هستم. به خواست اهورامزدا من آنرا در جای خودش نشاندم. آنچه من به آنها گفتم، چنان‌که میل من بود، آنرا کردند. اگر فکر کنی که چند بود آن کشورهایی که داریوش شاه داشت پیکره‌ها راببین که تخت را می‌برند. آنگاه خواهی دانست، آنگاه به تو معلوم می‌شود، (که) نیزهٔ مردی پارسی دور رفته. آنگاه به تو معلوم می‌شود، (که) مردی پارسی خیلی دور از پارس جنگ کرده است.
  • بند ۵ - داریوش شاه گوید: این که کرده شده آن همه را به خواست اهورامزدا کردم. اهورامزدا مرا یاری کرد تا هنگامی که کار را بکردم. اهورامزدا من و خاندان سلطنتی ام را و این کشور را از زیان محفوظ دارد! این را من از اهورامزدا درخواست می‌کنم. این را اهورامزدا به من بدهاد!
  • بند ۶ - ای مرد! فرمان اهورامزدا، آن به نظر تو ناپسند نیاید! راه راست را ترک منما! شورش مکن!

سنگ‌نوشتهٔ DNb

در سنگ‌نوشتهٔ DNb که در میان ستون‌های آرامگاه جای دارد، داریوش با صراحت بیشتری از خود و اهدافش می‌گوید. این نبشتهٔ داریوش، به‌صورت غریبی، شخص داریوش را در مرکز همهٔ اندیشه‌های سرزمینش قرار می‌دهد.

داریوش در این سنگ‌نوشته که ۱۲ بند دارد، پس از ستایش اهورامزدا، می‌گوید:

به‌خواست اهورامزدا من چنینم که راستی را دوست دارم و بدی را دشمن!

دوست ندارم که توانا بر ناتوان، ستم کند یا بزرگی از زیردستی زور بشنود.

هر آنچه زیباست، من آن را دوست دارم!

من دوست و بَردهٔ دروغ نیستم! تندخو نیستم!

حتی وقتی خشم مرا فرا می‌گیرد، با اراده‌ام آن را فرومی‌نشانم.

به گفتهٔ خانم هایدماری کخ، چنین بیانیه‌ای از زبان یک شاه در سدهٔ ششم پیش از میلاد به معجزه می‌ماند.

داریوش در ادامهٔ سخنانش اشاره می‌کند که به هرکس فراخور کاری که کرده‌است، پاداش یا کیفر می‌دهد و از کسی که در حد توانش کار کند خشنود است. او از هوش بالا و توانایی‌های جسمی‌اش مانند توانایی اش در نبرد تن‌به‌تن، کاربرد هر دو دست و پا، سوارکاری، کشیدن کمان و نیزه‌زنی می‌گوید و تأکید می‌کند که نیزه‌زنی و کمانداری‌اش چه در حالت سواره و چه پیاده خوب است.

در دو بند پایانی، داریوش بی پروا رو به مردم کشورش می‌کند و از آن‌ها می‌خواهد که دریابند وی چگونه انسانی بوده و هنر و برتری‌اش چه بوده‌است و می‌گوید که مبادا آنچه به گوشتان رسید را دروغ و نادرست انگارید.

متن فارسی باستان سنگ‌نوشتهٔ DNb

سنگ‌نوشتهٔ داریوش یکم در نقش رستم۲، DNb
۱ 𐎲𐎥 𐎺𐏀𐎼𐎣 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠 𐏃𐎹 𐎠𐎭𐎭𐎠 𐎡/𐎶
۲ 𐎳𐎼𐏁𐎶 𐎫𐎹 𐎺𐎡𐎴𐎫𐎡[𐎹] 𐏃𐎹 𐎠𐎭𐎭𐎠 𐏁𐎡/𐎹𐎠𐎫𐎡𐎶
۳ 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐏃𐎹𐎠 𐏃𐎹 𐎧𐎼𐎰𐎢𐎶 𐎢𐎫/𐎠
۴ 𐎠𐎽𐎢𐎺𐎿𐎫𐎶 𐎢𐎱𐎼𐎡𐎹 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐎶 𐎧𐏁𐎠/𐎹𐎰𐎡𐎹𐎶
۵ 𐎴𐎡𐎹𐎿𐎹 𐎰𐎠𐎫𐎡𐎹 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 𐎧𐏁𐎠𐎹/!𐎰𐎡𐎹
۶ 𐎺𐏁𐎴𐎠 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃𐎠 𐎠𐎺𐎠𐎣𐎼𐎶 𐎠/𐎷𐎡𐎹
۷ 𐎫𐎹 𐎼𐎠𐎿𐎫𐎶 𐎭𐎢[𐏁𐎫]𐎠 𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎷𐎡𐎰 𐎴/[𐎡]𐎹
۸ 𐎭𐎢𐏁𐎫𐎠 𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎴[𐎡𐎶]𐎠 𐎣𐎠𐎶 𐎫𐎹 𐎿𐎣𐎢𐎰/𐎡𐏁
۹ 𐎬𐎢𐎵𐎢𐎺𐎫𐏃𐎹𐎠 𐎼𐎠!𐎮𐎡𐎹 𐎷𐎡𐎰 𐎣𐎼𐎡𐎹𐎡𐏁
۱۰ 𐎴𐎡𐎶𐎠 𐎠𐎺 𐎣𐎠𐎶 𐎫𐎹 𐎬[𐎢]𐎵𐎢𐎺𐎠 𐎿𐎣𐎢𐎰𐎡𐏁 𐎼/𐎠𐎮𐎡𐎹
۱۱ 𐎷𐎡𐎰 𐎣𐎼𐎡𐎹𐎡𐏁 𐎫𐎹 𐎼𐎠𐎿𐎫𐎶 𐎠𐎺 𐎶𐎠𐎶
۱۲ 𐎣𐎠𐎶 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐎶 𐎭𐎼𐎢𐎩𐎴𐎶 𐎴𐎡𐎹 𐎭𐎢𐏁𐎫[𐎠 ] 𐎠𐎷/𐎡𐎹
۱۳ 𐎴𐎡𐎹 𐎶𐎴𐎢𐎻𐎡𐏁 𐎠𐎷[𐎡𐎹 ] [𐎫𐎹]𐎠𐎶𐎡𐎹 [𐎭]𐎼𐎫𐎴/𐎹𐎠
۱۴ 𐎲𐎺𐎫𐎡𐎹 𐎭𐎼𐏁𐎶 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎶𐎴𐏃𐎠
۱۵ 𐎢𐎺𐎡𐎱𐏁𐎡𐎹𐏃𐎹𐎠 𐎭𐎼𐏁[𐎶 ] 𐎧𐏁𐎹𐎶𐎴 𐎠[𐎷]𐎡𐎹 []
۱۶ 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹 𐏃𐎹 𐏃𐎫𐎧𐏁𐎫𐎡𐎹 𐎠𐎵𐎢𐎮𐎡𐎶 [𐏃]𐎣𐎼𐎫!/𐏃𐎹𐎠
۱۷ 𐎠𐎺𐎰𐎠𐎮𐎡𐎶 𐎱𐎼𐎡𐎲𐎼𐎠𐎷𐎡𐎹 𐏃𐎹 𐎻!/𐎡𐎴𐎠𐎰𐎹𐎫𐎡𐎹
۱۸ 𐎠𐎵𐎢𐎮𐎡𐎶 𐎻𐎡𐎴𐎿𐎫𐏃[𐎹𐎠] [𐎠𐎺]𐎰/𐎠
۱۹ 𐎱𐎼𐎿𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎴𐎡𐎶𐎠 𐎣𐎠𐎶 𐎫𐎹 𐎶𐎼!𐎫𐎡𐎹
۲۰ 𐎻𐎡𐎴𐎠𐎰𐎹𐎡𐏁 𐎴𐎡𐎱𐎫𐎡𐎶𐎠 𐎠𐎺 𐎣𐎠𐎶 𐎹𐎮𐎡/𐎹
۲۱ 𐎻𐎡𐎴𐎠𐎰𐎹𐎡𐏁 𐎴𐎡𐎹 𐎳𐎼𐎰𐎡𐎹𐎡𐏁 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹
۲۲ 𐎫𐎹 𐎱𐎼!𐎡𐎹 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹𐎶 𐎰𐎠𐎫𐎡𐎹 𐎠𐎺 𐎶𐎠𐎶
۲۳ 𐎴𐎡𐎹 𐎺𐎼𐎴𐎺𐎫𐎡𐎹 𐎹𐎠𐎫𐎠 𐎢𐎼𐎭𐎴𐎠𐎶 𐏃𐎯𐎢/𐎥𐎠𐎶
۲۴ 𐎠𐎧𐏁𐎴𐎢𐎫𐎡𐎹 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹 𐎫𐎹 𐎤𐎢𐎴𐎢/𐎫𐎡𐎹
۲۵ 𐎹𐎮!𐎡𐎺𐎠 𐎠𐎲𐎼𐎫𐎡𐎹 𐎠𐎵𐎢𐎺 𐎫𐎢𐎶𐎴/𐎡𐏁𐎡𐎹
۲۶ 𐎧𐏁𐎵𐎢𐎫  !! 𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎢𐎫𐎠 𐎶𐎠𐎶 𐎺𐎿/𐎡𐎹
۲۷ 𐎣𐎠𐎶 𐎢𐎫𐎠 𐎢[𐎧𐏁𐎴]𐎢𐏁 𐎠𐎷𐎡𐎹 𐎠𐎺𐎠𐎣𐎼𐎶/𐎨𐎶𐎡𐎹
۲۸ ! 𐎢𐏁𐎡𐎹 𐎢[𐎫]𐎠 𐎳𐎼𐎶𐎠𐎴𐎠 𐎹𐎰𐎠