سومری
eme-ĝir, eme-gi
زبان بومی در: سومر و اکد
منطقه عراق (میان‌رودان)
منقرض‌شده به طور مؤثر ۱۸۰۰ سال پیش از میلاد منقرض شده است اما به عنوان زبان کلاسیک تا ۱۰۰ سال پس از میلاد مورد استفاده بوده است.
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۲ [[ISO639-3:sux|sux]]
ایزو ۶۳۹-۳ sux
{{{mapalt}}}
26th century BC Sumerian document
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان سومِری زبان سومر باستان در منطقهٔ میان‌رودان جنوبی (بخشی از عراق کنونی) بود.

زبان سومری زبانی تک‌خانواده بوده است، بدین معنی که با هیچ زبان دیگری بستگی یا هم‌ریشگی ندارد.

سومری از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد به عنوان زبان گفتاری به‌کار می‌رفت تا این‌که در اوایل هزارهٔ دوم پ.م. رفته‌رفته زبان اکدی که از خانواده زبان‌های سامی است، به عنوان زبان گفتاری جانشین آن شد. از نظر گونه شناختی این زبان با زبان سامی فرق دارد.

با این حال استفاده از سومری برای نوشتار (امور تشریفاتی و مذهبی) تا سدهٔ نخست پ.م. ادامه یافت. از آن پس تا سدهٔ ۱۹ میلادی و کشف رمز به دست زبانشناسان و دانشمندان غربی این زبان و یادگار آن به دست فراموشی سپرده شد. روابط دستوری در این زبان با «وند» هایی که به فعل اضافه می‌شوند تعیین می‌گردد و قیدها نیز بصورت «پی‌بست» در جمله می‌آیند. این پی‌بست‌ها به وسیلهٔ پیشوندهای متصل به فعل ارجاع داده می‌شوند. همچنین روابط دستوری در این زبان، کُنایی (ارگاتیو) و گسسته است و از این جهت، در ساختارهای کنایی بهترین بازدهی را دارد و در ساختارهای فاعلی- مفعولی بازدهی کمتری دارد.

محتویات

دسته‌بندی

تمدن‌های باستانی آسیای غربی
میان‌رودان، سومر، اکد، آشور، بابل
حتیان، هیتی‌ها، لیدیه
ایلام، اورارتو، منائیان، ماد، هخامنشی
امپراتوری‌ها / شهرها
سومر: اوروکاوراریدو
کیشلاگاشنیپوراکد
بابلایسینعموری‌ها - کلدانی‌ها
آشور: آسور، نینوا، نوزی، نمرود، آشوریه هخامنشی
ایلامیانشوش
هوری‌هامیتانی
کاسی‌هااورارتو
گاهشماری
شاهان سومر
شاهان ایلام
شاهان آشور
شاهان بابل
شاهان ماد
شاهان هخامنشی
زبان
خط میخی
آرامیهوری
سومری – اکدی
زبان مادی
ایلامی
اساطیر میان‌رودان
انوما الیش
گیل گمشمردوخ
نیبیرو

سومری امروزه یک زبان ایزوله محسوب می‌شود. سومری زبانی پیوندی است و از زمان رمزگشایی آن موضوع وابستگی زبان سومری به طیف گسترده‌ای از زبان‌های پیوندی و غیرپیوندی دیگر بسیار بحث‌برانگیز بوده‌است؛ ولی به‌طورکلی پذیرفته شده‌است که زبانی جدا از دیگر زبان‌ها بوده‌است. سومری، به‌عنوان کهن‌ترین زبان نوشتاری، اعتبار ویژه‌ای دارد و به همین دلیل گاهی یک پیش‌زمینهٔ ملی و ناسیونالیستی و لذت اثبات دارد که به‌دلیل اثبات‌ناپذیری تقریباً درمیان زبان‌شناسان هیچ پشتوانه‌ای ندارد. برخی از خانواده زبان‌هایی که جهت خویشاوندی با سومری تا کنون مطرح شده‌اند:

همچنین پیشنهاد شده که سومری از کریول اواخر دوران پارینه سنگی ریشه گرفته است.

فرضیهٔ ای نیز وجود دارد که یک زبان نیاهندواروپایی پیش از سومری در میان‌رودان وجود داشته و برروی سومری تأثیرگذار بوده‌است که بسیاری این فرضیه را رد میکنند .

نمونه زبان

آغاز کتیبه انتمنای لاگاش

خود جمله‌ها:

I.1-7: en-lil2 lugal kur-kur-ra ab-ba dingir-dingir-re2-ne-ke4 inim gi-na-ni-ta nin-ĝir2-su šara2-bi ki e-ne-sur
8-12: me-silim lugal kiš-ke4 inim ištaran-na-ta eš2 GAN2 be2-ra ki-ba na bi2-ru2
13-17: uš ensi2 umma-ke4 nam inim-ma diri-diri-še3 e-ak
18-19: na-ru2-a-bi i3-pad
20-21: eden lagaš-še3 i3-ĝen
22-27: nin-ĝir2-su ur-sag en-lil2-la2-ke4 inim si-sa2-ni-ta umma-da dam-ḫa-ra e-da-ak
28-29: inim en-lil2-la2-ta sa šu4 gal bi2-šu4
30-31: SAḪAR.DU6.TAKA4-bi eden-na ki ba-ni-us2-us2
32-42: e2-an-na-tum2 ensi2 lagaš pa-bil3-ga en-mete-na ensi2 lagaš-ka-ke4 en-a2-kal-le ensi2 umma-da ki e-da-sur
II.1-3a: e-bi id2 nun-ta gu2-eden-na-še3 ib2-ta-ni-ed2
3b: GAN2 nin-ĝir2-su-ka 180 30 1/2 eš2 niĝ2-ra2 a2 umma-še3 mu-tak4
3c: GAN2 lugal nu-tuku i3-kux(DU)
4-5: e-ba na-ru2-a e-me-sar-sar
6-8: na-ru2-a me-silim-ma ki-bi bi2-gi4
9-10: eden umma-še3 nu-dab5
11-18: im-dub-ba nin-ĝir2-su-ka nam-nun-da-ki-gar-ra bara2 en-lil2-la2 bara2 nin-ḫur-sag-ka bara2 nin-ĝir2-su-ka bara2 utu bi2-du3

ترجمه:

I.1-7:انلیل پادشاه تمام سرزمین‌ها، پدر همه خدایان، با فرمان استوار خویش، مرز بین نینگیرسو و شارا را ثابت نمود.

۸–۱۲:مسلیم شاه کیش، به دستور ایشتاران، این زمین را اندازه می‌گیرد و یک سنگ (مرز) در اینجا بنا می‌کند.

۱۳–۱۷:اوش، فرمانروای اوما، مغرورانه عمل کرد.

۱۸–۱۹:او از سنگ (مرز) تجاوز کرد

۲۰–۲۱:و به سمت دشت لاگاش رژه رفتند.

۲۲–۲۷:نینگیرسو، جنگجوی انلیل، در دستور عادلانه خود، با اوما جنگ کرد.

۲۸–۲۹:به دستور انلیل او میدان نبرد خویش را به بیشتر از این گسترش داد.

۳۰–۳۱:و انباشته شد تپه‌های تدفین برای این در دشت

۳۲–۴۲:اناتوم فرمانده لاگاش، عموی انتمنا، فرمانده لاگاش، مرز را با انکاله ثابت کرد، فرمانده اوما.

II.1-3a:کانال (مرز) را از کانال نن به گودنا گسترش داد.

نامه فرستاده شده توسط راهب اعظم لوانا به شاه لاگاش (شاید اواکاگینا) اطلاعاتی از مرگ پسرش در جنگ در ۲۴۰۰ سال پیش از میلاد یافت شده در تلوح (گیرسو باستان)

3b: و ۱۲۹۰ متر از از جبهه نیگورسو به سمت اوما رفت.

3c:و آن را به عنوان یک منطقه بی صاحب بنیان گذاشت.

۴–۵:در کانال او سنگ (مرز جدید) محاط کرد.

۶–۸:او تعمیر کرد سنگ (مرز) را در مسیلیم.

۹–۱۰:او از دشت اوما رد نشد.

۱۱–۱۸:در کناره نینگیرسو او، او زیارتگاهی برای انلی ساخت، یک زیارتگاه نینهورساگ، یک زیارگاه نینگیرسو و یک زیارتگاه اوت.

برخی واژه‌ها در سومری

سومری پارسی
یک
Mìn دو
سه
limmu چهار
Ía/í پنج
(aš, 'یک' + ía, 'پنج') Íaš شش
(min, 'دو'+ ía/í, 'پنج') Imin هفت
ussu هشت
(limmu, 'چهار' + ía/í, 'پنج') Ilimmu نه
þà, þù, a, u اغلب u نوشته می‌شود ده
niš بیست
pab, pap, pa پدر، برادر، مرد یا رئیس
rìg اسلحه
me-na-àm چه وقتی؟
me-šè کجا
àm چه؟ کدام؟ کی؟ چه کسی؟
nu٬na نه، خیر (علامت منفی)
ku, kua ماهی
ú غذا
a آب
mu سال
ta-àm این چیست؟ (جمله سؤالی)
ge دختر
géme زن
kuš پسر
nita مرد
nu آتش
li درخشیدن
erim, érin, éren سرباز
kug, kù مقدس
en آقا
ñiš, ñeš چوب
da , áþi, aþ, á بازو
šilig, silig ایست، توقف
gal, ñal بزرگ

منبع:

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۸).