دریاچه چیتگر
موقعیت ایران، تهران
مختصات
نوع دریاچه دریاچه مصنوعی
کشور ایران
ساخت ۱۳۹۲

دریاچه چیتگر یا دریاچه شهدای خلیج فارس دریاچه‌ای مصنوعی است که در شمال غرب تهران و منطقه ۲۲ شهرداری تهران واقع شده‌است. مساحت این دریاچه ۱۳۰ هکتار است و در مجاورت آن ۱۲۰ هکتار مجموعه تفریحی نیز در پهنه خشکی ایجاد شده است. دریاچه چیتگر در شمال پارک جنگلی چیتگر قرار گرفته و جنوب دریاچه به آزاد راه تهران-کرج، شمال آن به بزرگراه همت، شرق آن به بزرگراه آزادگان می‌رسد و از غرب به بافت مسکونی منطقه ۲۲ شهرداری تهران محدود می‌باشد. منبع تأمین آب دریاچه رودخانه کن می‌باشد و به واسطه سیکل بسته و ایزوله سامانه انتقال آب آن هیچگونه آب دیگری وارد دریاچه نمی‌شود.

دریاچه چیتگر و پارک جنگلی چیتگر به دلیل قرارگرفتن در مسیر بادهای غربی- شرقی تهران می‌توانند علاوه بر تلطیف هوا و بالا بردن رطوبت در سطح شهر تهران با استقرار کاربری‌های تفریحی - گردشگری مناسب سهم به سزایی در جذب گردشگران داخلی و خارجی داشته باشد. این دریاچه همچنین علاوه بر ایجاد چشم‌اندازهای زیبا و منحصربه‌فرد می‌تواند سبب کاهش خطرات ناشی از سیلاب‌های فصلی و همچنین تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی گردد.

تاریخچه

دریاچه چیتگر در یک روز برفی. زمستان ۱۳۹۲

سابقهٔ طرح ساخت این دریاچه به تدوین نخستین طرح جامع شهر تهران در سال ۱۳۴۷ بازمی‌گردد که در آن ساخت دریاچه‌ای در غرب شهر تهران پیش بینی شده بود ولی ساخت این دریاچه به دلیل محدودیت‌های فنی و بودجه‌ای تا سال‌ها مسکوت ماند. سرانجام در پیش زمینه مطالعاتی، از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۹، مطالعات جزئی و دقیقی در مقاطع مختلف از سوی مشاور صورت گرفت و ابهامات طرح بررسی و تکمیل شد.

ساخت دریاچه چیتگر از طریق حوزه معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران به سازمان مهندسی و عمران شهر تهران واگذار شد. به واسطه خاص بودن نوع پروژه (سازه آبی) لازم بود تا از شرکت‌های متخصص در این زمینه بهره گرفته شود. از همین رو شرکت آرماتور پردیس به عنوان مدیریت طرح پروژه انتخاب شد. در مهرماه سال ۱۳۸۹ عملیات اجرایی پهنه آبگیر و از تیرماه سال ۱۳۹۱ عملیات اجرایی پهنه ساحلی توسط پیمانکار طرح شرکت سابیر و بر اساس مطالعه و طراحی شرکت مهندسی سد تونل پارس (اشتوکی پارس) آغاز شد. فاز اول پروژه دریاچه با نام دریاچه چیتگر در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲ افتتاح شد. پس از اتمام فاز اول، ساخت فاز دوم طرح به مساحت ۱۴۰ هکتار در جنوب بزرگراه شهید همدانی (در ادامه بزرگراه رسالت و شهید حکیم) شامل تونل شهدای غزه (ادامه بزرگراه شهید همدانی) و جزایر آبی (ابوموسی و تنب بزرگ و کوچک)، محور چهار باغ، پارک آبی و مونوریل در دستور کار شهرداری قراردارد.

مشخصات فنی

  • وسعت کل مجموعه در حدود ۲۵۰ هکتار است که ۱۳۰ هکتار آن پهنه آبگیر (دریاچه) و مابقی پهنه ساحلی است. تراز تاج دایک دریاچه ۱۲۶۸٫۵ متر از سطح دریا می‌باشد و تراز حداکثر آب دریاچه ۱۲۶۷٫۵ می‌باشد. آبگیری دریاچه در فصول پرآبی رودخانه کن از ابتدای دی ماه تا پایان فروردین انجام می‌شود.
  • حجم دریاچه پشت سد نیز درحدود ۶٫۹ میلیون متر مکعب برآورد می‌گردد.
  • طول تاج سد دریاچه ۷۳۰ متر و عرض آن ۱۲ متر، محیط دایک ساحلی پیرامون دریاچه ۴۸۰۰ متر و قطر دریاچه ۱۸۰۰ متر می‌باشد.
  • عمق دریاچه در کناره‌ها بین یک‌ونیم تا دومتر است، اما در اواسط دریاچه عمق به ۱۲ متر هم می‌رسد.

امکانات تفریحی

نمای دریاچه چیتگر از بلندی‌های شمالی (آبشار تهران)
  • محیطی زیبا و دلنشین برای گردشگران منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای
  • چشم‌اندازهای زیبا و متنوع با توجه به عناصر عملکردی درونی و بیرونی دریاچه
  • جزایر تفریحی، جزایر حیات وحش، جزایر آموزشی، اسکله قایقرانی، پارک آبی، باشگاه ورزش‌های آبی، اسکله تفریحی، امکانات خدماتی رفاهی، شهربازی و امکانات اقامتی از جمله امکانات تفریحی این مجموعه می‌باشد.
  • این مجموعه به دلیل مجاورت با پارک جنگلی چیتگر، پارک جنگلی لتمال کن، پارک جنگلی کوهسار، پارک ارم، محور چهار باغ، مجموعه ورزشی آزادی، شهر بازی هزار و یک شهر، پردیس اسب سواری، بوستان آبشار تهران و بوستان کوهستانی ایثار (تپه نورالشهدا در بالای شهرک شهید باقری و شمال بزرگراه شهید خرازی) و روددره کن (بوستان جوانمردان) قابلیت مناسبی برای برطرف سازی نیازهای تفریحی - گردشگری شهروندان تهرانی دارد.

همچنین از جدیدترین امکانات این مجموعه می‌توان به ساحل سنگی اشاره کرد که فضای جالب و خاطره‌انگیزی را برای شهروندان فراهم کرده است تا بتوانید بدون جوراب و کفش، روی این ساحل سنگی پرآب راه رفته و حال و هوایی تازه کنید. این ساحل سنگی در بخش شمالی دریاچه مشاهده می‌شود و می‌توانید تا نزدیکی آب بروید.

دریاچه چیتگر در شب
نمای شمالی دریاچه چیتگر و ساختمان‌های اطراف آن، فروردین ۱۳۹۳

تأثیرات زیست‌محیطی

  • با توجه به موقعیت قرار گیری دریاچه و جهت باد غالب شهر تهران (شمال غرب - جنوب شرق) نقش دریاچه چیتگر در نفس گیری تلطیف هوا و بالا بردن رطوبت شهر تهران خصوصاً در منطقه غرب آن حائز اهمیت است
  • تأثیرات مثبت در جهت ارتقاء شرایط زیست‌محیطی و اقلیمی منطقه
  • دریاچه به عنوان پهنه آبی برای کسانی که امکان مسافرت به شمال را ندارند و یا می‌خواهند در تعطیلات کوتاه مدت آخر هفته زمانی را در کنار آب سپری کنند
  • اسکان پرندگان مهاجر و کمیاب در این دریاچه

اهداف شکل‌گیری دریاچه

  • بالا بردن توان اکولوژیکی منطقه از طریق ایجاد و ارتقاء قابلیتهای تفریحی تفرجی
  • جلب توریسم و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ایجاد اشتغال و …
  • کمک به رشد و توسعه اقتصادی
  • ایجاد چشم‌اندازهای زیبا، دل‌انگیز و منحصر به فرد برای منطقه
  • امکان کاهش خطرات ناشی از طریق هدایت روانابهای سطحی بر دریاچه
  • تلطیف هوای منطقه ۲۲، حوزه غرب و شهر

مزیت‌های اقتصادی-اجتماعی

  • ایجاد محیطی سالم جهت پر کردن اوقات فراغت
  • اشتغالزایی حاصل از خدمات جنبی
  • درآمدزایی ناشی از رونق صنعت توریسم
  • ایجاد ارزش افزوده منطقه به خصوص در کاربریهای اطراف دریاچه

حادثه سقوط بالگرد در دریاچه

در حوالی ظهر روز سه شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۵، یک فروند بالگرد شرکت پنها (پشتیبانی و نوسازی بالگردهای ایران) در دریاچه چیتگر تهران سقوط کرد و ۲ سرنشین آن کشته و ۶ نفر دیگرشان مصدوم شدند.

نگارخانه