«تجلی»
Sage Velgard (The Stray Dog).jpg
جلد مجموعه‌داستان سگ ولگرد
نویسنده صادق هدایت
کشور ایران
زبان فارسی
از مجموعهٔ سگ ولگرد
چاپ شده در ۱۳۲۱ خورشیدی
داستان کوتاه قبلی «تخت ابونصر»
داستان کوتاه بعدی «تاریک‌خانه»

«تجلی» داستان کوتاهی از صادق هدایت است که برای بار نخست در سال ۱۳۲۱ خورشیدی، همراه با هفت داستان دیگر در مجموعه‌داستان سگ ولگرد چاپ شد.

خلاصهٔ داستان

داستان در پانسیون ارمنیان در تهران روی می‌دهد. زن شوهرداری به نام هاسمیک عاشق جوانی به نام سورن است. او می‌خواهد به معشوقش اطلاع دهد که نمی‌تواند سر قرار حاضر شود. او یک روز تمام در جستجوی سورن است تا او را از نیامدن سر قرار با خبر کند. با این وجود، نه سورن و نه شوهر هاسمیک در داستان حضور ندارند و ما افکار هاسمیک را درباره‌شان می‌خوانیم. هاسمیک معلم موسیقی سورن به نام واسیلیچ را ملاقات می‌کند و …

نام داستان

تجلی ششمین داستان در مجموعهٔ سگ ولگرد است. معنای لغوی آن عبارت است از: ظهور، جلوه، روشنی، و تابش.

پرویز ناتل خانلری در خاطرات خود از هدایت که زیر عنوان «خاطرات ادبی» در مجلهٔ سپید و سیاه چاپ شده است، ادعا کرده است که هدایت داستان را با نامِ فرانسوی Apparition در اختیار او گذاشته است و وقتی خانلری از او چرایی انتخاب نامی فرانسوی برای داستانی به زبان فارسی را پرسیده، هدایت گفته است که «آخر این کلمه فارسی ندارد». پس از آن خانلری واژهٔ «تجلی» را پیشنهاد داده که هدایت بلافاصله مدادی را از جیبش درآورده و روی واژهٔ فرانسوی خط کشیده و به‌جای آن واژهٔ تجلی را نوشته است.

حسن قائمیان در کتاب شیادی‌های ادبی و آثار صادق هدایت، داستان خانلری را درست ندانسته و از اینکه هدایت معنای واژهٔ «معمولی» Apparition را نداند اظهار شگفتی کرده است.

به‌گفتهٔ محمد بهارلو، با بررسی واژه‌های هم‌معنای تجلی مانند ظهور و جلوه، نمی‌توان ارتباطی میان آن و داستان یافت. او نزدیک‌ترین معنای این واژه که از نظر کنایی و مجازی با درون‌مایهٔ داستان هم‌آهنگ است را آنچه که در فرهنگ فارسی معین، ذیل واژهٔ تجلی آمده است می‌داند. که عبارت است از: «تأثیر انوار حق، به حکم اقبال، بر دل مقبلان که شایستگی ملاقات حق را به دل پیدا کنند.»

جستارهای وابسته

نشان درگاه درگاه ادبیات فارسی