مردمان ایرانی
کل جمعیت
۱۸۵–۲۵۰ میلیون بیشتر جوامع در ایران، افغانستان و همچنین در ترکیه، عراق، سوریه، آذربایجان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، روسیه، قزاقستان، گرجستان، ارمنستان، عمان، چین (سین کیانگ)، هند، پاکستان، بریتانیا، آلمان و ایالات متحده.
مناطق با جمعیت قابل توجه
ایران و فلات ایران، آناتولی، آسیای جنوبی، آسیای مرکزی، قفقاز و به عنوان جوامع مهاجر در آمریکای شمالی و اروپای غربی.
زبان‌ها

زبان‌های ایرانی، یک شاخه از زبان‌های هند و اروپایی

همچنین مردم آذری به زبان ترکی آذری و اعراب پارسی به زبان عربی سخن می‌گویند
دین
اکثریت مسلمان (شیعه و سنیمسیحیت ارتدکس، مزدیسنا، ارتدکس گرجی، نسطوری، یهودیت، بی خدایی، ندانم گرایی و بهائیت.
گروه‌های قومی مرتبط
دیگر هندوایرانی‌ها

اقوام ایرانی‌تبار یا مردمان ایرانی، گروه قومی از تبار اقوام ایرانی‌زبان باستانند و به یکی از زبانهای ایرانی گویش می‌کنند. این گروه قومی در سراسر فلات ایران، از هندوکش تا آناتولی مرکزی و از آسیای میانه تا دریای پارس، منطقه‌ای که ایران بزرگ یا ایران‌زمین نامیده می‌شود، پراکنده شده‌اند.

در نوشته‌های تاریخی و ادبی، ایرانیان با کشیدن مرزهایی بین خود و بیگانگان خویش را از دیگران متمایز کرده‌اند. برای نمونه:

زمانی اقوام ایرانی‌زبان را می‌شد در سرتاسر اوراسیا از بالکان تا غرب چین پیدا کرد. بخش عمدهٔ اقوام ایرانی‌زبان کنونی و اقوام ایرانی‌تبار با هم مشترک است ولی تفاوت‌هایی نیز وجود دارد. همانگونه که مشخص است اقوام ایرانی‌تبار محدود به مرزهای کنونی کشور ایران نیستند.

بسیاری از اقوام ایرانی‌تبار خود ریشه در شاخه‌ای از آریاییهای هندواروپایی شناخته شده به ایرانی‌ها دارند. یافته‌های باستان‌شناسی در مکان‌هایی مانند:روسیه٫ آسیای میانه و خاورمیانه اطلاعات کمی را دربارهٔ این که این اقوام چگونه می‌زیسته‌اند ارائه کرده‌اند.

اقوام ایرانی نقش بسیار مهمی را در تاریخ بازی کرده‌اند. مادها یکی از نخستین کشورها و امپراتوری‌های چند ملیتی را تشکیل دادند و قبایل کوچ‌رو سکاها-سرمتی بر زمین‌های گسترده‌ای از روسیه و بالکان حکم فرما بوده‌اند و احتمالاً یک قبیله زنان جنگاور سرمتی الهام بخش اسطوره یونانی آمازون‌ها بوده‌اند. همچنین پژوهشگران معتقدند آیین‌های گوناگونی از مردمان ایرانی تبار مانند مزدیسنا و آیین مانوی تأثیرات بسیار مهم فلسفی را بر مفاهیم یهودیت و مسیحیت داشته‌اند.

اقوام ایرانی باستان نیای مردمان بسیاری مانند:پارسها، لکها، مردم مازندرانی، تات‌ها، تالشها، گیلکها، کردها، بلوچها، هزاره‌ها، آیماق‌ها، پشتون‌ها، لرها، تاجیکها و… هستند.

مردمان ایرانی با قدمت ۱۰٬۰۰۰ سال یکی از کهن‌ترین ملت‌های دنیا می‌باشند. گرد آوری محمد لطفی

محتویات

معنی و کاربرد

سه زن خسته ایرانی عکسی از آنتوان سوروگین اواخر سده نوزده میلادی، اواخر دوره قاجار

واژه ایرانی مشتق شده از ایران است که خود واژه ایران به معنی سرزمین آریاییها است. خود واژه آریا در زبان نیاهندوایرانی به معانی بسیاری مانند: اصیل و شریف معنی شده‌است.

آمارنگاری

پشتونها در قندهار
کودکان یغنابی
مردم سرزمین جمعیت
فارسی‌زبانان
ایران٫ افغانستان٫ تاجیکستان
ازبکستان (تاجیک‌ها) و پاکستان٫ قفقاز
۷۲–۸۵ میلیون
آذری ها ایران/آذربایجان/ترکیه/روسیه/گرجستان و... ۳۵تا۴۵میلیون
پشتونها
افغانستان و پاکستان ۳۵–۵۰ میلیون
کردها ترکیه٫ ایران٫ عراق٫ ارمنستان٫ اسرائیل٫ گرجستان٫ آذربایجان و سوریه
۳۰
۴۵ تا ۵۰ میلیون
بلوچها ایران٫ افغانستان و پاکستان
۱۵
۱۵ میلیون
کاسپی‌ها و آماردها و تپورها (مازندرانی‌ها و گیلکها و گرگانیها) ایران
۰۷
۵ تا ۱۰ میلیون
لرها
ایران ۵ میلیون
تات‌ها و تالش‌ها ایران و آذربایجان ۱٫۵ میلیون
آسی‌ها
اوستیای شمالی-آلانیا (روسیه) ٫ اوستیای جنوبی (گرجستانمجارستان ۰٫۷ میلیون
پامیری‌ها
تاجیکستان٫ افغانستان و چین ۰٫۹ میلیون
سریکالی‌ها سین‌کیانگ جنوبی (چین)
۰۰۷
مردم لک ایران ٫ عراق - (جز جمعیت کرد محاسبه شده)
یغنابی‌ها پیرامون رودخانه زرافشان (تاجیکستان) ۰٫۰۲۵ میلیون
پارسیان هند و ایرانیان هند هند
۰۰۱
۰/۱ میلیون
کمزاری عمان (استان مسندم) ۰٫۰۲۱ میلیون


دین

زبان‌ها

نقشهٔ پراکندگی گویشگران به زبانهای ایرانی
نقشه زبان‌های ایرانی با تفکیک دقیق
نقشه پراکندگی نژادها و زبان مردم ایران

زبان‌های کهن ایرانی

در میان زبان‌های کهن ایرانی، تنها دو زبان اوستایی و پارسی باستان از روی متون نوشته شده، شناخته شده‌اند. قدیم‌ترین بخش این نوشته‌ها مربوط به قرن ششم پیش از میلاد است. زبان اوستایی در شمال شرق ایران و پارسی باستان مثل دزفولی در جنوب غرب ایران استفاده می‌شد. بیشترین، زبان‌های ایرانی کنونی از این دو زبان سرچشمه گرفته‌اند.

زبان‌های میانه ایرانی

زبان‌های میانه ایرانی، بطور کلی به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌شوند:

۱- شرقی: باختری (بلخی)، تخاری، سغدی، ختنی و خوارزمی
۲- غربی: پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی (پارسی میانه)

زبان‌های نو ایرانی

با آن که امروزه فارسی، زبان مشترک و رسمی سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان است، سایر زبان‌های نو ایرانی، نیز به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌شوند:

۱- شرقی: پشتو، آسی، زبان‌های پامیری، پراچی و …
۲- غربی: فارسی، کردی، تبری، تاتی، بلوچی، گیلکی، تالشی، لری، لکی، زازاکی و …

ژنتیک

پراکندگی تک‌گروه در بین اقوام ایرانی‌تبار:

قوم زبان n R1b n R1a n I n E1b1b n E1b1a n J n G n N n T n L
مردمان ایرانی (شمال ایران) ایرانی غربی ۳۳ ۱۵٫۲ ۳۳ ۶٫۱ ۳۳ ۰٫۰ ۳۳ ۰٫۰ ۳۳ ۰٫۰ ۳۳ ۳۳٫۳ ۳۳ ۱۵٫۲ ۳۳ ۶٫۱ ۳۳ ۰٫۰ ۳۳ ۳٫۰
مردمان ایرانی (جنوب ایران) ایرانی غربی ۱۱۷ ۶٫۰ ۱۱۷ ۱۶٫۲ ۱۱۷ ۰٫۰ ۱۱۷ ۵٫۱ ۱۱۷ ۱٫۷ ۱۱۷ ۳۵٫۰ ۱۱۷ ۱۲٫۸ ۱۱۷ ۰٫۹ ۱۱۷ ۳٫۴ ۱۱۷ ۶٫۰
بلوچ‌ها ایرانی شمال غربی ۲۵ ۸٫۰ ۲۵ ۲۸٫۰ ۲۵ ۰٫۰ ۲۵ ۸٫۰ ۲۵ ۰٫۰ ۲۵ ۱۶٫۰ ۲۵ ۰٫۰ ۲۵ ۰٫۰ ۲۵ ۰٫۰ ۲۵ ۲۴٫۰
پشتون‌ها ایرانی جنوب شرقی ۹۶ ۴٫۲ ۹۶ ۴۴٫۸ ۹۶ ۰٫۰ ۹۶ ۲٫۱ ۹۶ ۶٫۳ ۹۶ ۱۱٫۵ ۹۶ ۰٫۰ ۹۶ ۱٫۰ ۹۶ ۱۲٫۵
کردها ایرانی شمال غربی ۹۵ ۱۶٫۸ ۹۵ ۱۱٫۶ ۹۵ ۷٫۴ ۹۵ ۴۰٫۰ ۹۵ ۳٫۲
تاجیک‌های افغانستان ایرانی غربی
تاجیک‌های تاجیکستان ایرانی غربی
تاجیک‌های سمرقند ایرانی غربی
تاجیک‌های چین ایرانی غربی
یغنابی‌ها ایرانی شمال شرقی ۳۱ ۳۲٫۳ ۳۱ ۱۶٫۱ ۳۱ ۰٫۰ ۳۱ ۰٫۰ ۳۱ ۳۲٫۳ ۳۱ ۰٫۰ ۳۱ ۹٫۷

Tracing European Founder Lineages in the Near Eastern mtDNA Pool The American Journal of Human Genetics, Volume 67, Issue 5, November 2000, Pages 1251-1276 Martin Richards, Vincent Macaulay, Eileen Hickey, Emilce Vega, Bryan Sykes, Valentina Guida, Chiara Rengo, Daniele Sellitto, Fulvio Cruciani, Toomas Kivisild, Richard Villems, Mark Thomas, Serge Rychkov, Oksana Rychkov, Yuri Rychkov, Mukaddes Gölge, Dimitar Dimitrov, Emmeline Hill, Dan Bradley, Valentino Romano, et al.

جستارهای وابسته