آزار جنسی محدودۀ وسیعی از رفتارها از مزاحمت‌های خیابانی تا سوء استفاده جنسی و تجاوز جنسی را در بر می‌گیرد. آزار جنسی عملی است شنیع با ماهیت جنسی که در آن فرد یا افرادی با تعرض به شخصیت یک فرد، از طریق، ارعاب، بهره‌گیری ناخواسته یا اجبار خواستار دریافت التفات جنسی یا تحقیر جنسیتی با توسل به آزار کلامی می‌شوند. در قوانین قضایی اکثریت مطلق کشورهای جهان، آزار جنسی عملی «غیر قانونی» و «مجرمانه» شناخته می‌شود.

در برخی جوامع مردسالار، «آزار جنسی زنان» به‌اندازه‌ای نهادینه شده‌است که اکثریت مطلق زنان آن جامعه در طول زندگی‌شان قربانی آزار جنسی واقع شده‌اند. با این وجود آزاردهنده ممکن‌است زن یا مرد باشد و همین‌طور فرد مورد آزار قرارگرفته هم می‌تواند زن، مرد یا کودک باشد. ضمن این‌که آزاردهنده و قربانی می‌توانند دارای یک جنسیت باشند. در برخی موارد فرد آزاردهنده ممکن‌است با فرد قربانی دارای نسبیت خانوادگی، دوستی و یا دارای ارتباط شغلی باشد. و در مواردی هم با فرد قربانی کاملاً غریبه باشد.

آزار جنسی یکی از انواع تبعیض شغلی است. برای بسیاری از مؤسسات و تجارت‌ها در دنیای امروز، پیش‌گیری از ارتکاب کارمندان به آزار جنسی، از اولویت‌های اصلی قوانین محل کار محسوب می‌شود.

محتویات

ابداع واژه و تاریخچه

واژۀ آزار جنسی (به انگلیسی: Sexual Harassment) در سال ١٩٧٣ میلادی در گزارشی که به رئیس مؤسسه فناوری ماساچوست دربارۀ مسائل مختلف مربوط به جنسیت ارائه شد، استفاده گردید. این مؤسسه احتمالاً اولین مؤسسه ای بوده است که مسئلۀ آزار جنسی در آن مورد بحث قرار گرفته و قوانین و دستورهای مربوطه در آن توسعه یافته است.

شرایط آزار

آزار جنسی می تواند در شرایط مختلفی اتفاق بیفتد. اغلب، و نه همیشه، آزار دهنده در موضعی از قدرت نسبت به قربانی (به علت اختلاف سنی، موقعیت اجتماعی، سیاسی، آموزشی، و یا کاری) قرار دارد. اشکالی از روابط در آزار جنسی شامل موارد زیر می باشند:

تنوع رفتارها

یکی از مشکلات در فهمیدن رخداد آزار جنسی، این است که شامل محدودۀ وسیعی از رفتارها می شود و در بسیاری از مواقع (نه همۀ آنها) برای آزاردیده سخت است که در درجۀ اول برای خود و سپس برای سایرین تجربه ای را که داشته است دقیقاً تشریح کند. این مسئله می تواند به خاطر مشکل بودن طبقه بندی آن موقعیت و یا در اثر تجربۀ تنش یا تمسخر از سوی دیگران در فرد آزاردیده باشد. به علاوه اینکه رفتار و محرک ها در آزار جنسی در موارد گوناگون با هم تفاوت دارد.

دسته های رفتاری

زیچ و همکارانش آزاردهنده ها را به دو دسته تقسیم می کنند:

لنگلن آزاردهنده ها را به سه دسته تقسیم می کند:

پیشگیری

از وقوع آزار جنسی در جوامع می توان با برنامه های آموزشی در دبیرستان،، دانشگاه، و محیط های کاری جلوگیری کرد. مطالعات نشان داده که این برنامه ها منجر به تغییر رفتار دائمی در مردان شده است.

آسیب دیدگی از آزار جنسی

مقابله

تاثیرات متداول بر قربانی

تلافی و عکس العمل

مؤسسات. سیاست ها، روش ها و تاثیرات

تکامل قوانین آزار جنسی در حوزه های قضایی مختلف

تنوع دستورالعمل ها و تعاریف قانونی

آمریکا

بنا به تعریف کمیسیون برابری فرصت های شغلی آمریکا (EEOC) «مورد آزار قرار دادن اشخاص (متقاضی کار یا کارمند) به خاطر جنسیت فرد غیرقانونی است.

محیط کار

در آمریکا، مصوبۀ حقوق مدنی ١٩٦٤، تبعیض شغلی بر مبنای نژاد، جنسیت، رنگ پوست، ملیت پیشین و دین را ممنوع کرده است. با وجودی که این قانون در ابتدا به منظور مبارزه با آزار جنسی زنان تصویب شد ولی هم مردان و هم زنان را در برابر تبعیض جنسی محافظت می نماید. این تبعیض هنگامی رخ می دهد که جنسیت متقاضی به عنوان شرط استخدام مطرح می شود (مثل گذاشتن شرط زن بودن برای کار به عنوان پیشخدمت یا شرط مرد بودن برای کار در نجاری) یا وقتی شرایطی (مثل قد و وزن) برای شغل تعریف شود که منجر به استخدام تعداد بیشتری از یک جنسیت نسبت به جنسیت دیگر شود.

در سال ١٩٨٠ میلادی، کمیسیون برابری فرصت های شغلی آمریکا (EEOC) قوانینی تصویب کرد و در آن آزار جنسی را تعریف نمود و عنوان نمود که آزار جنسی نوعی از تبعیض جنسی است که در مصوبۀ حقوق مدنی ١٩٦٤ ممنوع شده است.

آموزش

مبحث نهم اصلاحات آموزشی سال ١٩٧٢ میلادی در آمریکا بیان می دارد که: "هیچ شخصی در آمریکا نباید به دلیل جنسیت از شرکت یا استفاده از مزایای هر گونه برنامه یا فعالیت آموزشی که با کمک هزینۀ فدرال برگزار می شود، محروم شود و یا در معرض تبعیض جنسی قرار گیرد."

تعاریف کمیسیون برابری فرصت های شغلی آمریکا

کمیسیون برابری فرصت های شغلی آمریکا(EEOC) عنوان می کند که آزار هر کارگر یا کارمندی با هر جنسیتی در محیط کار غیر قانونی است. این آزار می تواند شامل آزار جنسی نیز باشد. EEOC بیان می کند که آزاردهنده و قربانی ممکن است هر جنسیتی داشته باشند و همچنین الزاماً آزاردهنده از جنس مخالف نیست.

تبعیض جنسی

تبعیض جنسی شامل مواردی می شود که شخص به خاطر جنسیت خود مورد تبعیض قرار می گیرد. مثال هایی از تبعیض جنسی در رفتارها و اظهارات کارفرما نسبت به کارمند یا کارگر به شرح زیر است:

موارد بالا در آمریکا غیرقانونی هستند و در صورت رخداد بر طبق قانون با آنها برخورد می شود.

ایران

یکی از موارد متداول آزار جنسی، آزار خیابانی (متلک انداختن به بانوان در محیط های عمومی، ایجاد مزاحمت های لفظی و غیره) است. در ایران قانون صریحی در این باره وجود ندارد و توسط بسیاری از مردان به راحتی در ملا عام و بدون ترس از عقوبت آن انجام می‌گیرد. این کار در بسیاری کشورهای دیگر عواقب سنگینی برای آزار دهنده به همراه دارد.

در قانون ایران جرمی به نام آزار جنسی یا تجاوز وجود ندارد و موارد اشاره صریح به جرایم مرتبط با خشونت جنسی علیه زنان محدود به زنا، ازاله بکارت و زنای با محارم می‌شود. زنا که به معنی رابطه جنسی نامشروع است اگر به زور (عنف) باشد مجازات اعدام دارد. اثبات زنا نیاز به شهادت چهار مرد دارد.

در ایران در موارد زیر که در بسیاری کشورها آزار جنسی محسوب می شوند، قانون و حمایتی وجود ندارد:

از جمله مهمترین دلایل گستردگی ناهنجاری آزار جنسی را در سطح جامعۀ ایران می توان فقدان برنامه های آموزشی در دوران تحصیل و محل های کار، عدم وجود قوانین کیفری برای آزار جنسی و جداسازی جنسیتی دانست.

آزار جنسی در رسانه ها و مطبوعات

جستارهای وابسته

تبعیض جنسی

تجاوز جنسی

منابع برای مطالعۀ بیشتر